Roszczenie alimentacyjne za DPS

Jeszcze do niedawna umieszczenie bliskiej osoby w Domu Pomocy Społecznej spotykało się z negatywnym odbiorem przez osoby trzecie. Obecnie, wraz ze zmianami dotykającymi wielu aspektów naszego życia, jest to przejaw chęci zapewnienia seniorowi jak najlepszej opieki, który niestety stanowi wydatek rzędu kilku tysięcy złotych za miesięczny pobyt w  placówce.

W przeważającej ilości przypadków świadczenie emerytalne pobierane przez podopiecznego DPS nie pozwala w pełni na pokrycie wszystkich kosztów pobytu i leczenia. W takim przypadku różnicę między ceną usługi a wysokością wypłacanej emerytury należy pokryć z innych źródeł – co do zasady pochodzących od dzieci.

Niestety bardzo często ciężar partycypowania w kosztach utrzymania podopiecznego  w DPS spoczywa na barkach tylko jednego z nich, który dokłada brakującą sumę z własnej kieszeni, mimo próśb kierowanych do pozostałego rodzeństwa.

Regres alimentacyjny

Przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego – dalej KRO, w treści art. 140 stanowią, że:

 

Art. 140 [Regres]
§ 1. Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

§ 2. Roszczenie przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawnia się z upływem lat trzech.

Uzupełnieniem powyższego przepisu KRO odnajdujemy w treści § 2 art. 129, zgodnie z którym:

Art. 129 [Kolejność]
§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
§ 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Przywołane artykuły KRO są podstawą do sformułowania i  dochodzenia roszczenia w postaci regresu alimentacyjnego skierowanego do pozostałych członków najbliższej rodziny osoby podlegającej opiece w DPS. Należy podkreślić, że co do zasady koszty związane w przywołaną wcześniej partycypacją, rozkładają się w równych częściach, których ilość jest uzależniona od ilości osób obowiązanych, czyli dzieci. Sam osąd o możliwościach zarobkowych i majątkowych osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, a co za tym idzie ich udział w pokryciu pobytu w placówce,  jest przedmiotem postępowania a argumenty za innym niż równym partycypowaniem w kosztach obciążają z punktu widzenia dowodowego osoby powołujące się na zaistnienie takiej okoliczności.

Wezwanie spadkobierców dotychczasowego właściciela nieruchomości przy zasiedzeniu

 

Wskazanie przez wnioskodawcę właściciela nabywanej w drodze zasiedzenia nieruchomości jako uczestnika postępowania ma charakter obligatoryjny, który w przypadku jego niedopełnienia stanowi brak formalny, skutkujący zwrotem wniosku.  Częstą sytuacją w sprawach o zasiedzenie nieruchomości  – powodującą znaczące problemy – jest określenie kręgu koniecznych uczestników postępowania, czyli co do zasady dotychczasowych właścicieli nieruchomości, zwłaszcza w przypadku ich śmierci i braku dostatecznej wiedzy o pozostawionych przez nich spadkobiercach.

Co można zrobić?

Śmierć dotychczasowego właściciela nieruchomości powinna być potwierdzona aktem zgonu. Dopiero możliwość przedłożenia sądowi takiego dokumentu zwalnia nas od wnioskowania o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, mimo tego, że okoliczności sprawy mogą wskazywać, że nasz dotychczasowy właściciel nieruchomości zaliczałby się do grona stulatków.

Urząd Stanu Cywilnego…

Oczywiście uzyskanie aktu zgonu bliskiej nam osoby nie stanowi większego problemu. Kłopoty pojawią się w sytuacji gdy nie jesteśmy w żadnej sposób spokrewnieni z dotychczasowym właścicielem nieruchomości. Na szczęście ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, przewidziała i taką ewentualność:

 

Art. 45. Uprawnienie do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego i zaświadczenia o danych osoby

1. Odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, (…).

 

Wykazanie interesu prawnego stanowiącego podstawę do wydania odpisu aktu zgonu dotychczasowego właściciela nieruchomości wymaga przedłożenia dokumentów wskazujących na zaistnienie okoliczności uprawniających wnioskodawcę do zainicjowania postępowania o zasiedzenie. USC nie zawsze przychylają się do złożonego wniosku. W takim przypadku można celowo nie przedkładać sądowi wspomnianego odpisu licząc na wezwanie do uzupełnia, które samo w sobie będzie stanowić dla USC wykazany interes prawny potwierdzony przez sąd.

Mam akt zgonu i co teraz?

 

Możliwość przedłożenia przez wnioskodawcę aktu zgonu dotychczasowego właściciela nieruchomości w przypadku braku możliwości  wskazania jego spadkobierców stanowi podstawę do wystąpienia z wnioskiem o wezwanie takich osób do postępowania w drodze ogłoszenia, którego koszty ponosi inicjujący postępowanie.

 

Odwołanie od decyzji

Obecnie żyjemy w coraz bardziej zinstytucjonalizowanym świecie, gdzie prawie wszystko w większym, bądź mniejszym stopniu jest uregulowane. Nawet osoba, która twierdzi, że nie ma nic wspólnego z prawem, jest w dużej mierze w błędzie.

Prawo administracyjne dotyczy każdego i tworzy ogromną sferę prawa publicznego. Prawo administracyjne w ujęciu szczególnym, to nic innego jak przywołana w podstawie prawnej decyzji ustawa czy inny akt prawny, który wskazuje dlaczego urząd rozstrzygnął daną sprawę  tak, a nie inaczej.

Decyzja administracyjna, czyli co?

Decyzja to forma załatwienia sprawy co do jej istoty przez organ administracji publicznej, która ze względu na przewidziane prawem elementy powinna zawierać:

  1. oznaczenie organu administracji publicznej;
  2. datę wydania;
  3. oznaczenie strony lub stron;
  4. powołanie podstawy prawnej;
  5. rozstrzygnięcie;
  6. uzasadnienie faktyczne i prawne;
  7. pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;
  8. odpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji;
  9. w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego – pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.

 

Ta nie w pełni przywołana treść art. 107 kpa, stanowi punkt wyjścia do sporządzenia odwołania. Ewentualne braki w decyzji administracyjnej, mogą stanowić skuteczny zarzut naruszenia przepisów postępowania – ale o tym dalej.

Odwołanie od decyzji – Kiedy? Gdzie? Jak?

Odwołanie od decyzji administracyjnej wnosi się w terminie 14 dniu od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem organu, z którego rozstrzygnięciem się nie zgadzamy. Organy publiczne zobowiązane są do pouczenia nas jako uczestników postępowania o wskazanym terminie i o sposobie  złożenia odwołania. Pominięcie tego elementu albo nieprawidłowości co do oznaczonego przez organ terminu uprawnią uczestnika do wniesienia odwołania nawet po przekroczeniu przewidzianego ustawowo cenzusu czasowego.

 

Odwołanie od decyzji zgodnie z treścią art. 128 kpa „(…) nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji.”  Jednak że „Przepisy szczególne mogą ustalać inne wymogi co do treści odwołania”. Tak sformułowany przepis prawa stanowi przejaw odformalizowania odwołania, z którego powinno wynikać jedynie niezadowolenie z wydanej przez organ decyzji. Należy podkreślić, że mimo tak luźno określonych „ram” odwołanie musi spełniać wymogi przewidziane dla podania, które są wymienione w art. 63§2 kpa, tj:

  1. wskazanie osoby, od której pochodzi;
  2. wskazanie adresu tej osoby;
  3. żądanie oraz
  4. inne elementy wymagane przez przepisy szczególne.

 

Ważnym elementem odwołania jest również podpis osoby niezgadzającej się z decyzją organu pierwszej instancji, którego wymóg został przewidziany w §3 przywołanego wyżej artykułu ustawy. W przypadku braku podpisu albo niespełnienia przez  wnoszącego innych wymagań przewidzianych w przepisach prawa określających budowę podania, organ administracyjny powinien wezwać wnoszącego do usunięcia braków  w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 7 dni pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania.

Zarzuty w odwołaniu od decyzji

Wspomniany wcześniej zarzut naruszenia przepisów postępowania, który w dużej mierze materializuje się w treści uzasadnienia decyzji i w nim znajduje swoje źródło, nie jest podobnie zresztą jak zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego koniecznym elementem formalnym odwołania

 

„Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa”.

 

Odformalizowanie instytucji odwołania wynikające z treści art. 128 kpa, dotyczy również braku obowiązku konstruowania przez wnoszącego odwołanie zarzutów związanych z naruszeniem przez organ administracyjny przepisów prawa procesowego i materialnego, co oczywiście nie ogranicza w żaden sposób strony do ich sformułowania i podniesienia.

Europejski nakaz zapłaty

Jednym z bezpośrednich skutków wstąpienia Polski do Unii Europejskiej było poszerzenie kręgu kontrahentów u krajowych przedsiębiorców o podmioty zagraniczne. Transgraniczność w sferze gospodarczej prowadzi w dużym uogólnieniu do możliwości zawierania wielu umów z firmami z innych państw wspólnoty. Niestety, wymiana handlowa jako wynik korzystania z rynku europejskiego, opartego na swobodnym przepływie towarów i usług, powoduje  również problemy związane z brakiem wzajemnego spełniania świadczeń przez strony stosunku prawnego, czyli umowy. Bardzo częstym i zarazem najbardziej obrazowym przykładem takich sytuacji wstępujących w obrocie transgranicznym jest niezapłacona faktura za dostarczenie towaru. W takim przypadku pokrzywdzony kontrahent staje przed poważnym dylematem wyboru sposobu dochodzenia swojego roszczenia.

Kwestia dochodzenia roszczeń pomiędzy podmiotami gospodarczymi z różnych państw członkowskich Unii Europejskiej była przedmiotem wielu debat na arenie europejskiej, które za główny cel brały utrzymanie i rozwój obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Realizacja tych postulatów miała nastąpić poprzez nawiązanie współpracy poszczególnych sądów wspólnotowych w transgranicznych sprawach cywilnych, bez której nie byłoby możliwe właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

Odpowiedzią na tak zdefiniowany problem postawiony przed Wspólnotą jest rozporządzenie (WE) Nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 roku ustanawiające postępowanie w sprawie Europejskiego Nakazu Zapłaty.

Europejski nakaz zapłaty (ENZ) stanowi instytucję prawa wspólnotowego, która ze względu na swój charakter pełni rolę aktu prawnego obowiązującego także w Polsce. Rozporządzenie umożliwia wystąpienie z wnioskiem o wydanie ENZ w przypadku braku spełniania ciążącego na zagranicznym kontrahencie zobowiązania pieniężnego. Postępowanie w sprawie o wydanie nakazu jest fakultatywne, przez co to od wierzyciela zależy czy w zakresie dochodzonego przez siebie roszczenia skorzysta z tego środka. Przywołane rozporządzenie w treści art. 2 określa zakres stosowania tego trybu, poprzez negatywne wyliczenie spraw, których nie dotyczy:

a) praw majątkowych wynikających ze stosunków małżeńskich, testamentów i dziedziczenia;

b) upadłości, postępowania związanego z likwidacją niewypłacalnych spółek lub innych osób prawnych, postępowań pojednawczych, układów oraz innych analogicznych postępowań;

c) zabezpieczenia społecznego;

d) roszczeń wynikających z zobowiązań pozaumownych, chyba że:

I są one przedmiotem umowy między stronami lub nastąpiło uznanie długu,

lub

II dotyczą długów oznaczonych wynikających ze współwłasności mienia.

 

Wspomniana transgraniczność zgodnie z definicją wskazaną w art. 3 rozporządzenia obejmuje sprawy, w której „(…) przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub miejsce stałego pobytu w państwie członkowskim innym, niż członkowskie sądu rozpoznającego sprawę”. Natomiast ocena spełnienia tego kryterium jest badana przez sąd według stanu z daty wniesienia środka.

Sam pozew musi zawierać:

a) nazwy lub imiona i nazwiska oraz adresy stron, a także, w odpowiednich przypadkach, ich przedstawicieli oraz oznaczenie sądu, do którego kierowany jest pozew;

b) kwotę dochodzonego roszczenia, w tym kwotę roszczenia głównego oraz, stosownie do okoliczności, odsetki, kary umowne i koszty;

c) jeżeli powód dochodzi odsetek – stawkę odsetek oraz okres, za jaki żąda odsetek, chyba że zgodnie z prawem państwa członkowskiego wydania odsetki ustawowe doliczane są automatycznie do roszczenia głównego;

d) uzasadnienie roszczenia, w tym opis okoliczności wskazanych jako podstawa roszczenia oraz, w odpowiednich przypadkach, żądanych odsetek;

e) opis dowodów na poparcie roszczenia;

f) okoliczności uzasadniające właściwość sądu;

oraz

g) uzasadnienie transgranicznego charakteru sprawy w rozumieniu art. 3.

 

Dodatkowo powód powinien obligatoryjnie złożyć oświadczenie o prawdziwości podanych informacji oraz o świadomości ewentualnych konsekwencji w postaci sankcji wynikających z prawa krajowego za umyślne podanie nieprawdy.

Sąd przed wydaniem ENZ bada pozew pod względem wymogów wskazanych kolejno w treści art. 2, 3, 4, 6 i 7 rozporządzenia oraz pod względem jego potencjalnej zasadności. W przypadku pozytywnej weryfikacji pozwu na płaszczyźnie formalnej, sąd wydaje  ENZ w terminie co do zasady 30 dni. Nakaz wydawany jest na formularzu E, wraz z odpisem pozwu i pouczeniem.

Braki elementów obligatoryjnych pozwu skutkują jego odrzuceniem, na które przysługuje odwołanie.

Wydany przez sąd ENZ doręczany jest pozwanemu zgodnie z prawem krajowym, co jest istotne z powodu przysługującemu pozwanemu środka odwoławczego w postaci sprzeciwu.

Sprzeciw od europejskiego nakazu zapłaty, jest podobnie jak sam pozew szczegółowo sformalizowany, gdyż tak samo jest składany na formularzu, który jest doręczany pozwanemu wraz z  nakazem. Termin do wniesienia sprzeciwu wynosi 30 dni od jego prawidłowego doręczenia, a sama treść sprzeciwu może się ograniczyć jedynie do zakwestionowania roszczenia bez konieczności precyzowania powodów jego niezasadności. Wniesienie sprzeciwu powoduje, że dalsze postępowanie w sprawie odbywa się przed właściwym sądem państwa członkowskiego, który wydał nakaz, chyba, że sam powód zażądał zakończenia takiego postępowania w sytuacji wniesienia przez pozwanego sprzeciwu.

Nie złożenie sprzeciwu w przewidzianym do tego terminie powoduje niezwłoczne stwierdzenie wykonalności ENZ przez sąd jego wydania, a jego egzekucja odbywa się zgodnie z prawem państwa jego wykonania przez powołane do tego organy.

 

 

Osoby prowadzące działalność gospodarczą bardzo często w momencie sprzedaży nieruchomości stają przed dylematem czy przyszła transakcja powinna uwzględniać w cenie kwotę podatku VAT.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami podatku od towarów i usług są „(…) osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności” Przywołana definicja działalności gospodarczej obejmuje „(…) wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów  lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych”. Tak rozumiane pojęcie podatnika stanowi podstawę do przyjęcia, że odpłatne zbycie nieruchomości wpisuje się w obszar działalności opodatkowanej, o ile sprzedaż ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą przedsiębiorcy.

Ustawa  o VAT w treści art. 43 ust. 1 pkt. 10 wprowadza zwolnienie dla dostaw (sprzedaży) budynków, budowli lub ich części z wyjątkiem sytuacji gdy:

–  dostawa jest dokonywana w ramach pierwszego zasiedlenia lub przed nim,

–  pomiędzy pierwszym zasiedleniem a dostawą budynku, budowli lub ich części upłynął okres krótszy niż 2 lata.

 

Zasadnicze znaczenie w stosowaniu ww. przepisu ma pojęcie pierwszego zasiedzenia, przez które rozumie się oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:

–  wybudowaniu lub

–  ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.

 

Zgodnie z art. 43 ust. 10 ustawy o VAT, podatnik może zrezygnować ze zwolnienia  wskazanego w punkcie 10, ww. artykułu i opodatkować dostawę nieruchomości podatkiem VAT. Koniecznym warunkiem umożliwiającym skorzystanie z tego uprawnienia jest to, aby dostawca i nabywca byli zarejestrowania jako czynni  podatnicy VAT  oraz złożyli, przed dniem dokonania dostawy tych obiektów właściwemu dla ich nabywcy naczelnikowi urzędu skarbowego, zgodne oświadczenie, że wybierają opodatkowanie dostawy budynku, budowli lub ich części.

Składanie oświadczeń o wyborze opodatkowania dostawy nieruchomości jest czynnością dość powszechną z uwagi  na fakt wyłączenia opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

 

 

Zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy

 

Rola pracy na roli

Praca w gospodarstwie rolnym  wpływa na wymiar stażu pracy niezależnie od późniejszego podjęcia innych form działalności zarobkowych. Bardzo często młode osoby wychowywane na obszarach wiejskich opuszczają  swoje rodzinne siedliska w poszukiwaniu lepszych warunków do nauki i pracy. W takim przypadku okres spędzony              w gospodarstwie rodziców może w sposób bezpośredni rzutować na wymiar urlopu, nagrody jubileuszowej, odprawy oraz emerytury.

Podstawą prawną regulującą omawianą  tematykę jest ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy         w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, zgodnie z którą do wspomnianych okresów zalicza się:

  1. okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka,

  1. przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem,

  1. przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Należy podkreślić, że ustawodawca wyłączył możliwość zaliczenia do stażu pracy wspomnianych wyżej okresów         w sytuacji gdy inne przepisy za staż pracy  przyjmują jedynie pracę w określonej branży albo okresy pracy                 na określonych stanowiskach lub pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Domownik w gospodarstwie rolnym

Próbując wyjaśnić tematykę zaliczenia do stażu pracy pracy w gospodarstwie rolnym, należy  podjąć próbę zdefiniowania pojęcia „domownik”. Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w art. 6 określa mianem domownika osobę bliską, która:

– ukończyła 16 lat,

– pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

– stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem  stosunkiem pracy.

„Stałość pracy”

Problemem stojącym na drodze w pełnoprawnym nazwaniu osoby bliskiej domownikiem jest „stałość pracy” wykonywanej w gospodarstwie rolnym. Wspomniana „stałość” na duże znaczenie z uwagi na fakt określenia ustawowego wieku domownika, który przypada na okres nauki. Zgodnie z dominującą ścieżką orzeczniczą kształtowaną przez sądy administracyjne „ Stała praca” wykonywana w gospodarstwie rolnym „(…) nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż – na przykład ze względu na rodzaj produkcji – niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Ten element dyspozycyjności domownika potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym  do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Ponadto „stała praca” wymaga pewnego nastawienia psychicznego polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym.”vide Wyrok Naczelnego Sądu z dnia 27 października 2020 r.  o sygn. I OSK 2040/18, LEX nr 3075106. Ponadto, jak podkreślił wyrokiem z dnia 18 maja 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny o sygn. I OSK 1607/19, LEX nr 3025499Samokształcenie w dziennej, wieczorowej czy zaocznej szkole ponadpodstawowej lub nawet wyższej, nie wyklucza możliwości zakwalifikowania pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym jako stałej. O świadczeniu stałej pracy w gospodarstwie rolnym nie może być mowy jedynie wówczas, gdy osoba bliska rolnikowi pobiera naukę w szkole/uczelni znajdującej się w znacznej odległości od miejsca zamieszkania skarżącego, co nie pozwala na codzienny powrót do domu i wiąże się z koniecznością zamieszkania na przykład w internacie lub akademiku.”

Przywołane orzecznictwo stanowi podstawę do przyjęcia, że wykluczenie osoby bliskiej z kręgu domowników dotyczy co do zasady osób niezamieszkałych w pobliżu gospodarstwa rolnego, umożliwiającego codzienną pracę.

 

Jak wykazać okres pracy w gospodarstwie rolnym?

 

Przywołana wcześniej ustawa z  dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, w art. 3 określa zobowiązanie do wydania przez gminę zaświadczenia stwierdzającego okres pracy w gospodarstwie rolnym:

 

1.Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.

2.Jeżeli organ, o którym mowa w ust.1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.

3.W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

 

Zaświadczenie czy też zeznania świadków złożone przed urzędnikiem gminnym stanowią podstawę  co do zasady zaliczenia przez pracodawcę do stażu pracy pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym.

 

Zachowek a podatek

Ad vocem do zachowku

Zachowek stanowi  instytucję prawa spadkowego  umożliwiającą osobie pominiętej testamentowo dochodzenie części należnego sobie udziału w spadku. Zachowek przysługuje wąskiej grupie spadkobierców ustawowych, którą zgodnie z treścią art. 991 § 1 kodeksu cywilnego tworzą:

Zstępni, małżonkowie oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, (…).

Wysokość zachowku wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by przypadał spadkobiercy przy dziedziczeniu ustawowym w przypadku, gdy uprawnionym do zachowku byłby małoletni zstępny lub osoba trwale niezdolna do pracy. W pozostałych wypadkach wysokość zachowku stanowi połowa wartości tego udziału.

Zachowek jest roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej po pokrycia zachowku albo jego uzupełnienia, które jest kierowane do spadkobiercy w sytuacji wspomnianego wcześniej pominięcia testamentowego lub kiedy spadkodawca nie poczynił na rzecz uprawnionego darowizny pokrywającej wysokość należnego mu zachowku. Należy podkreślić, iż brak zapisu testamentowego będącego podstawą później dochodzonego roszczenia od spadkobiercy jako dłużnika, również umożliwia uprawnionemu wystąpienie z powództwem o zachowek.

Podatki, podatki i jeszcze raz podatki

Tematyka zachowku rozumianego jako roszczenie przysługujące uprawnionemu, wywołuje również skutki w sferze prawa podatkowego, które to w ogólnym rozrachunku mogą wpływać na realny wymiar nabytego w drodze dziedziczenia udziału spadkowego po stronie spadkobiercy, czy ogólnej kwoty przysporzenia majątkowego, jakim jest spełnienie roszczenia o zachowek na rzecz uprawnionego.

Spełnienie roszczenia o zachowek jest nabyciem prawa majątkowego, które według ustawy o podatku od spadków i darowizn podlega opodatkowaniu, a sam obowiązek podatkowy ciąży na uprawnionym od momentu spełnienia roszczenia przez spadkobiercę. Zgodnie z treścią artykułu  4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:

1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, (…).

 

Przywołany przepis stanowi o zwolnieniu poszczególnych „bliskich osób zmarłego” od zapłaty podatku w  przypadku zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w nieprzekraczalnym terminie 6 miesięcy liczonym od dnia powstania obowiązku podatkowego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Osoba uprawniona do zachowku, która uprzednio dochodziła swojego roszczenia i została w konsekwencji zaspokojona, wpisuje się w grupę osób, które mogą skorzystać z tego zwolnienia. W przypadku uchybienia  wskazanemu terminowi zgodnie z treścią art. 4a ust 3:

(…) nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

W takiej sytuacji nabywca prawa majątkowego w drodze zachowku zobowiązany jest do zapłaty należnego podatku, którego wysokość reguluje art. 15 ww. ustawy. Przywołany przepis zawiera tabelaryczną skalę podatkową, która ułatwia obliczenie właściwej  kwoty podatku stanowiącego nadwyżkę ponad kwotę wolną od podatku:

Kwoty nadwyżki w złotychPodatek wynosi
ponaddo
10 2783%
10 27820 556308 zł 30 gr  i 5% nadwyżki ponad 10 278 zł
20 556822 zł 20 gr  i 7% nadwyżki ponad 20 556 zł

 

 

Upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej

Nowelizacja Prawa upadłościowego z 2019 roku zmieniła dotychczasowe cele tego postępowania w  stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Upadłość konsumencka zmierza do oddłużenia, niezależnie od tego, czy sytuacja majątkowa dłużnika powstała w związku z  prowadzeniem działalności gospodarczej. Przyczyny powstania „niewypłacalności” dłużnika nie wpływają negatywnie na możliwość uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości, przez co możliwość skorzystania z tej instytucji jest o wiele bardziej dostępna niż przed zmianami. Złożenie wniosku o  ogłoszenie upadłości osobie nieprowadzącej działalności gospodarczej podlega opłacie sądowej w  kwocie 30 złotych. Wniosek składa się na formularzu do właściwego miejscowo sądu upadłościowego. Przyszły upadły jest zobowiązany do wyjawienia wszystkich posiadanych przez siebie składników majątkowych, przysługujących mu wierzytelnościach oraz zaciągniętych długach. Ogłoszenie upadłości następuje w  drodze postanowienia, które wywiera skutki również wobec do tej pory terminowo  spłacanych zobowiązaniach powodując ich wymagalność. Małżonkowie pozostający w ustawowej wspólności majątkowej od chwili ogłoszenia upadłości zostają z mocy prawa objęci rozdzielnością majątkową, a  wszelka dokumentacja dotycząca majątku dłużnika oraz umów, której stroną jest upadły powinna zostać wydana syndykowi na jego żądanie. We wniosku o ogłoszenie upadłości należy złożyć m.in. informację o  dokonanych rozporządzeniach majątkowych w okresie roku poprzedzającego złożenie wniosku w przypadku kiedy takie czynności dotyczyły własności nieruchomości oraz  rzeczy ruchomych, wierzytelności lub praw o wartości przekraczającej kwotę 10.000 złotych. Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien również zawierać oświadczenie składającego o prawdziwości danych zawartych we wniosku.  W przypadku gdy w skład majątku upadłego wchodzi nieruchomość pełniąca funkcje mieszkalne upadłemu przysługuje świadczenie celowe w sytuacji likwidacji przez sprzedaż tego składnika  majątkowego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Upadłość konsumencka jest instytucją, której głównym celem jest umożliwienie wyjścia z długów osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej przez umorzenie zobowiązań wobec wierzycieli, a w praktyce również poprzez tymczasowe, bądź ostateczne poniesienie kosztów postępowania upadłościowego przez Skarb Państwa.

Odpłatne zbycie nieruchomości nabytej w drodze dziedziczenia

Czasami nabycie własnego mieszkania nie wiąże się z samymi pozytywnymi emocjami, zwłaszcza gdy ten moment poprzedzony jest śmiercią bliskiej osoby. Do niedawna spadek, w skład którego wchodziła nieruchomość, mógł być nawet sytuacją nie do pozazdroszczenia, w szczególności gdy pochodził od zmarłego z dalszej rodziny albo od osoby niespokrewnionej. W takiej sytuacji oprócz podatku od spadków i darowizn spadkobierca – w przypadku chęci szybkiego spieniężenia składnika majątkowego –  musiał  liczyć  się również z obowiązkiem zapłaty podatku dochodowego. Ustawodawca wyłączył obowiązek podatkowy ciążący na spadkobiercy określając przesłankę czasową, która umożliwiała nieopodatkowane zbycie nieruchomości dopiero po 5 latach od końca roku kalendarzowego, w którym spadkobierca nabył daną nieruchomość, czyli od dnia śmierci spadkodawcy. Druga przesłanka stanowiącą podstawę uniknięcia opodatkowania była związana z  przeznaczeniem uzyskanego dochodu pochodzącego ze zbycia odziedziczonej  nieruchomości na  cele mieszkaniowe, co w przypadku pełnego wykorzystania tak otrzymanej kwoty nie rodziła  żadnego obowiązku podatkowego. Od 1 stycznia 2019 roku sytuacja uległa znaczącej zmianie. Powodem tej zmiany był nowo dodany ust. 5 art. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który zaliczał do wspomnianego wcześniej 5 letniego okresu karencji  czas własności nieruchomości spadkodawcy. Nowelizacja ustawy doprowadziła w praktyce niemal do całkowitego wyrugowania tej podstawy opodatkowania odpłatnego zbycia nieruchomości nabytej w drodze dziedziczenia z powodu krótkiego okresu między nabyciem nieruchomości przez spadkodawców a momentem sprzedaży przez spadkobierców, która z uwagi na czynnik demograficzny przeważnie liczona jest w dekadach.

Przedsiębiorca indywidualny a spółka cywilna

Decyzja o założeniu firmy jest dopiero początkiem drogi, przed którą stoi przyszły przedsiębiorca. Przystępując do realizacji swoich zamierzeń należy zacząć od czynności rejestrowych, czyli czynności polegających na zgłoszeniu właściwym instytucjom chęci występowania w obrocie gospodarczym jako przedsiębiorca. Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku CEIDG-1, w którym określa się m.in. nazwę, przedmiot, adres miejsca prowadzonej działalności oraz właściwy miejscowo urząd skarbowy czy numer rachunku bankowego. Warto podkreślić, że same czynności rejestrowe nie wymagają osobistego zaangażowania przyszłego przedsiębiorcy, z uwagi na rozbudowaną platformę teleinformatyczną, która pomaga również w zgłoszeniu firmy do US i  GUS w  celu nadania numeru NIP i REGON. Obowiązek złożenia wspomnianego wniosku dotyczy przedsiębiorców indywidualnych i wspólników spółki cywilnej (strony umowy), którzy de facto sami uprzednio podlegają rejestracji jako przedsiębiorcy. W przypadku wspólników spółki cywilnej czynności rejestrowe polegają na dokonaniu zmiany we wcześniejszym wpisie do CEIDG poprzez uzupełnienie informacji o nadanym numerze NIP i REGON, które z powodu braków systemowych  muszą być przedmiotem osobnych wniosków. Dodatkowo złożenie wniosków do US i GUS w  przypadku wspólników spółki cywilnej wymaga również załączenia zawartej i podpisanej umowy. Zgłoszenie „spółki” dokonuje się na formularzach NIP-2, w przypadku US oraz RG-OP i RG-SC, w  przypadku GUS.  Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych zawarcie umowy spółki podlega opodatkowaniu w wysokości 0,5% wartości wkładu, którego podatnikami są wspólnicy spółki cywilnej.